Wiem, że rozwiązywanie problemów może być prostsze. Mam nadzieję, że czytelników, którzy przeczytają ten tekst do końca, przekonam o tym. Chcę przedstawić istotę rozwiązywania problemów, tak by można było z niej korzystać w różnych sprawach i przy dalszej lekturze. Problemy mogą dotyczyć mnóstwa rzeczy. Z tego mnóstwa można przedstawić tylko co nieco. Dlatego zawężę swoje rozważania do problemów związanych z przedsięwzięciami człowieka i bardzo ogólnie organizacjami, pozostawiając innym problemy firm komercyjnych, konstrukcji technicznych i rozwijania nauki, z jednym wyjątkiem, tak zwaną analizę SWOT przedstawię dokładnie.
Problemy rozpatruje się w kontekście faktów oraz celów, wśród których istotne są również ludzkie motywacje i zainteresowania. Nie ma czegoś takiego, jak problem bez kontekstu.
Problem jest wtedy, gdy układ faktów i dostępnych działań nie pasuje do układu celów. Inaczej mówiąc, problem jest wtedy, gdy osiągnięcie celów, zaspokojenie zainteresowań itd. w odniesieniu do faktów jest trudne, wymaga wysiłku, zmian i nowego spojrzenia. To zadanie, dla którego człowiek nie posiada rozwiązania wśród gotowych schematów i musi wymyśleć (opracować) nowe, oryginalne. Rozwiązanie może wykraczać poza posiadaną wiedzę, wymagać sięgnięcia po nową a nawet odkryć. Człowiek może być tego świadom, albo nie. Uświadomienie sobie przeszkód na drogach prowadzących od faktów do celów, albo w ogóle braku dróg, to spostrzeżenie problemu. Powiedzenie, że każde dzieło zaczyna się od pierwszego kroku, oddaje nadzieję i wiarę w to, że potrafimy rozwiązywać problemy. Powiedzonka kamień u nogi, rzeczywistość skrzeczy, oddają uczucie ciężaru związane z problemami. Z drugiej strony odrobina wiedzy i sprawności znakomicie zmniejsza ten ciężar. Umiejętność rozwiązywania problemów cieszy. Niektórych nawet bawi.
Dalej, na rysunkach fakty będę oznaczał jako bordowe plamy. Cele, motywacje i zainteresowania będę określał jednym słowem cele i oznaczał granatowymi okręgami. Rozwiązania będę oznaczał strzałkami. Symbole te będę umieszczał na tle żółtych figur o kształcie zbliżonym do prostokąta, oznaczających kontekst. Granatowy brzeg żółtej figury przedstawia granicę kontekstu.
Odkrycie problemu i pierwszy błysk zrozumienia zwykle nie wystarcza. Należy mu się przyjrzeć uważnie, poszerzyć i pogłębić rozumienie, oglądając na nowo fakty i cele:
 |
 |
| Rozszerzenie obszaru faktów. Nowa granica obszaru faktów wykracza poza starą granicę | Dołączenie nowych elementów zwiększa obszar celów, motywacji i zainteresowań. |
Czasem, gdy trudno zrozumieć problem, można go zawęzić albo podzielić na kilka mniejszych, cząstkowych, które łatwiej będzie rozwiązać. Dowolną kombinację rozszerzenia i zawężenia nazywam oglądem inaczej. Ujrzenie problemu w inny sposób, to również pogłębienie rozumienia.
Znalezienie takiego sposobu postępowania, takiego zestawu czynności, który prowadzi do osiągnięcia celów, przy określonym układzie faktów, to znalezienie rozwiązania.
Rozwiązania bywają lepsze i gorsze. Mają swoje zalety i wady. Zasady dobrej roboty wymagają, by znaleźć kilka rozwiązań a potem je porównać i wybrać najlepsze.
Poszukiwanie rozwiązań problemu jest procesem twórczym. Wszystko, co dotyczy myślenia twórczego, o jego faz, strategii itd. dotyczy również rozwiązywania problemów.
Problemy się zmieniają. Zmienia się ich otoczenie. Pojawiają się i przemijają szanse. Pojawiają się zagrożenia. Wielu z nich można zapobiec, niektóre się spełniają, inne przechodzą bokiem. Ludzie zajmują się problemami, pochylają się nad nimi, omawiają, dyskutują i rozwiązują. Dalej przedstawię najbardziej znane sposoby rozwiązywania problemów. Przeczytaj.