ARIZ, Algorytm wynalazku - Etapy i Kroki

ARIZ, transkrypcja z rosyjskiego АРИЗ (Алгоритм Решения Изобретательских Задач), to twórcza metoda rozwiązywania problemów technicznych. ARIZ, określany również, jako algorytm wynalazku powstał w wyniku analizy kilkudziesięciu tysięcy wynalazków. Polega na wykonaniu serii kroków ułożonych w kilka większych etapów określających cel, kontekst, szczegóły prac analitycznych, poszukiwanie rozwiązania oraz badanie konsekwencji znalezionych rozwiązań i wniosków. W etapie poszukiwania rozwiązania wykorzystuje się 40 starannie wybranych inspirujących chwytów-zasad. Zasady te są dla metody charakterystyczne i oryginalne. Powstało kilkanaście wersji algorytmu różniących się ilością, ujęciem etapów i kroków, od wersji ARIZ-64, z czterema etapapami do ARIZ-85, w którym jest ich dziewięć. Korzystanie z wersji o wyższych numerach wymaga znajomości pojęć wektora inercji i webpola pochodzących z teorii wynalazczości TRIZ (ТРИЗ - Теория Решения Изобретательских Задач). Lista 40 zasad jest dla wszystkich wersji algorytmu wspólna.

Zastanawiałem się, dlaczego Altszuller wybrał termin algorytm a nie przepis, procedura, albo po prostu instrukcja. Moim zdaniem z kilku powodów. Słowo to zawiera w sobie coś tajemniczego i jednocześnie prostego. Określa zestaw powtarzalnych czynności. W tym sensie odczarowuje odkrycie. Dwie pierwsze litery algorytmu, to dwie pierwsze litery nazwiska autora. Dla mnie to bardzo dobre uzasadnienie. Dlaczego Altszuller miałby swoje odkrycie nazwać inaczej?

Wersja algorytmu przedstawiona poniżej swoim strukturą odpowiada zestawowi ARIZ-71. Jest wobec niego uproszczona. Uproszczenie polega na usunięciu trudnych terminów, tak by tekst był zrozumiały w pierwszym czytaniu i aby od razu można się nią posługiwać. Jednocześnie język i stosowane pojęcia w etapach I, III, IV i V są powrotem do ujęć z ARIZ-64. Tekst zestawu jest napisany bardziej współczesnym, bezpośrednim i komunikatywnym językiem. Nie wynika to z braku szacunku do tekstów oryginalnych, ale z lat, które minęły i z wymagań internetu.

Kroki algorytmu w pięciu etapach.

ETAP I - ROZPOZNAJ PROBLEM DO ROZWIĄZANIA

  1. Jakie jest pożądane rozwiązanie końcowe (idealna maszyna, idealny stan, idealne właściwości itd.; na przykład: część zawieszona powietrzu i nie spadająca).
  2. Zdefiniuj dodatkowe, alternatywne rozwiązanie - „obejście”.
  3. Zbadaj, które z rozwiązań przyniesie lepsze wyniki. Porównaj oba rozwiązania z kierunkami rozwoju. Wskaż i wybierz (jedno albo drugie).
  4. Określ szczegółowe parametry techniczne (wydajność, wymiary itd.).
  5. Sprawdź, czy da się osiągnąć więcej niż wymagane minima parametrów (sprawdź przyszłe możliwości).
  6. Sprawdź, czy wybrane rozwiązanie nie jest zbyt złożone.

ETAP II - PRZEANALIZUJ OTOCZENIE ROZWIĄZANIA

  1. Sprawdź, w piśmiennictwie patentowym, rozwiązania problemów podobnych i odwrotnych.
  2. Przeanalizuj wpływ zmian warunków na rozwiązania.
    Sprawdź w pełnym zakresie od 0 do nieskończoności:
    - wymiary
    - czas / szybkość
    - nakłady / koszty
  3. Uporządkuj elementy z takiej listy według podatności na zmiany.
  4. Wyraź problem pełnymi słowami bez terminów technicznych. Czy początkowe założenia przy tym się zmieniają ?

ETAP III - ANALITYCZNA

  1. Określ, co jest rozwiązaniem idealnym. Narysuj dwa szkice pokazujące wszystkie elementy PRZEDTEM i POTEM.
  2. Zapisz, co przeszkadza Ci w osiągnięciu idealnego rozwiązania.
  3. Zapisz, co powoduje, że znalezienie idealnego rozwiązania sprawia trudność (wyraź słowami tak zwaną sprzeczność techniczną.
  4. Zapisz, w jakich warunkach sprzeczne uwarunkowania znikają (są zobojętniane albo znikają)

ETAP IV - ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU

  1. Poszukaj sposobu, metody, urządzenia, warunków usunięcia sprzeczności. Przeglądaj wszystkie punkty listy "Czterdziestu Zasad". Niech Cię inspirują.
  2. Zbadaj, czy otoczenie/środowisko obiektu można wymienić/zmienić.
  3. Zbadaj, czy przedmioty oddziaływujące z danym przedmiotem można zmienić (moje, czy oddziaływanie można zmienić).
  4. Zbadaj, czy zmiana czynnika czasowego rozwiąże problem (szybciej, wolniej, przed akcja, po akcji, impuls, partia, akcja ciągła).
  5. Zbadaj, w jaki sposób podobne problemy zostały rozwiązane w świecie przyrody (gatunki wymarłe i współczesne; jakie są trendy) i w innych działach techniki i nauki.

ETAP V - SYNTEZY

  1. W jaki sposób rozwiązanie wpłynie na elementy obiektu ? Jak zmiana jednego elementu wpływa na inne ?
  2. Spisz pożądane zmiany we elementach/obiektach współpracujących z obiektem.
  3. Czy zmieniony obiekt może mieć inne zastosowania np. w nowych innych obszarach.
  4. Zastosuj nowe rozwiązanie do innych problemów technicznych.