Całość nie ma dobrej definicji. Całość może dotyczyć rzeczy, problemu, systemu, zjawiska, czegokolwiek. Intuicyjnie zakładamy, że całość jest wyodrębniona z otoczenia, że ma granice, że obszar, który obejmuje ma wspólne cechy, inne niż otoczenie. Całość nie może być pozbawiona żadnej ze swoich istotnych cech, a pozbawiona którejkolwiek przestaje być całością. Całość ma strukturę. Czasem bardzo prostą np. koło, ale koło to nie system. Systemy, w tym budynki, systemy IT i wiele innych dzieł rąk ludzkich ma bardziej złożone struktury. W systemach występuje pewna powtarzalna prawidłowość, mianowicie w systemie wyróżnia się kilka, kilkanaście obszarów. Alexander nazywa te obszary centrami. Całość i centra określają się wzajemnie. Również centra wchodzą w związki między sobą i określają się wzajemnie. Całość i centra spostrzegamy łącznie i to jest prawdopodobnie jedna z bardziej podstawowych cech naszej percepcji. Całość bez centrów nie ma sensu. Ciało człowieka składa się z głowy, szyi, tułowia, rąk i nóg. Centra są rekurencyjne, jedne centra składają się z innych centrów. Centrum ręka składa się z ramienia, przedramienia, dłoni i palców. Układ centrów podrzędnych tworzy centrum wyższego rzędu. Przeczytaj komentarz w dymku do przykładu na mapie myśli.
Centra wpływają na siebie i mogą się nawzajem wzmacniać albo osłabiać. Centra mogą się wiązać lepiej albo gorzej. Siła całości zależy od sił centrów i związków między centrami. Siła całości jest probierzem doskonałości systemu i drogowskazem dla twórcy. Trudno jest zmierzyć, czy określić siłę całości, ale ludzie to robią. Gdy konsultant dobiera system IT na potrzeby firmy, ocenia grupy i układy wymagań, które grają tu role centrów. Cząstkowe oceny centrów uogólnia w ocenę całego systemu. Wspiera się różnymi narzędziami. Wędruje po drzewach centrów (hierarchiach-układach centrów). Ocenia każde z centrów podrzędnych i intuicyjnie uogólnia cząstkowe oceny w ocenę centrum wyższego rzędu. W końcu do swoich ocen przekonuje w dialogu klienta. W bardzo podobny sposób konsultanci z firm rekrutacyjnych dobierają specjalistów. W swojej pracy cząstkowe informacje i oceny z wywiadów i testów zbierają w sumaryczną ocenę i przydatność specjalisty. Alexander znalazł piętnaście bardzo ogólnych odpowiedzi na pytanie od czego zależy siła centrów i w konsekwencji całości. To piętnaście tak zwanych cech podstawowych.
Centra zbudowane są z centrów. A jak to się ma do wzorców? Wzorce to niezmiennicze relacje miedzy centrami. I wzorce i centra tworzą rekurencyjne struktury. Niezmienniczość relacji centrów na niższym poziome jest wzorcem w obrębie centrów wyższego poziomu. Niezmienniczość oznacza, że między centrami dwóch różnych całości, istotne relacje są takie same.