Wstęp

Jak najlepiej powtarzać dobre rozwiązania ? Jak tworzyć nowe ? Jak uczyć się z dzieł doskonałych ? Czego w nich szukać? Co z nich przenieść do swojej dziedziny i w jaki sposób? Jak najlepiej uczyć się od mistrzów ?
To są moim zdaniem pytania, uniwersalne w obszarach twórczych.

Wielu szukało na nie odpowiedzi. Moją uwagę zwrócili Henryk Altszuller, twórca TRIZ oraz Chrisopher Alexander. Ich podejścia uzupełniają się nawzajem. Altszuller skupił się bardziej na wynalazkach, Alexander na doskonałości dzieł. Kilka artykułów o podejściu Altszullera znajduje się w dziale obok. W tym dziale, przybliżę podejście Alexandra.

Alexander, naukowiec pracujący w kilku dziedzinach, architekt teoretyk i praktyk, przez lata, codziennie, przez kilka godzin, przyglądał się budynkom, ich formie, konstrukcji, ścianom, dachom, balkonom, oknom, ich otoczeniu i wyposażeniu. Zadawał pytania, które budynki są lepsze, ładniejsze, bardziej przyjazne dla człowieka i bardziej funkcjonalne, jakie są wspólne cechy i wyróżniki rzeczy doskonałych, jak ocenić doskonałość i co może być jej miarą. Z architektury przeniósł swoje zainteresowania na doskonałe dzieła rąk ludzkich i świat ożywiony. Badaniom tym poświęcił kilkadziesiąt lat pracy a ich ukoronowaniem jest dzieło The Nature of Order (Natura porządku) z 2005 r.

W swoich pracach wprowadził i powiązał wiele pojęć o kluczowym znaczeniu do zrozumienia doskonałości. W szczególności dotyczy to budynków, systemów IT i w ogóle systemów złożonych. Najważniejsze z nich, całość, centra, wzorce i proces podstawowy zestawiam na rysunku poniżej. Pojęcia te są moim zdaniem trudne, nawet dla osób, które projektowały konstrukcje, tworzyły systemy i dzieła sztuki. Z drugiej strony dla części z nich są tak oczywiste, że nie muszą o nich myśleć. W takich przypadkach mieszczą się w obszarach kompetencji nieświadomej i nieświadomie nabytej. Zrozumienie ich lekko odbrązawia geniusz.

Droga do doskonałości własnych prac wymaga lat praktyki, wielokrotnego przejścia procesu tworzenia. Pojęcia i przykłady z prac Alexandra to ułatwiają. Z drugiej strony uczymy się tworzyć od piaskownicy. To z piasku budujemy pierwsze zamki, godząc swoje fantazje i cele z oporem materii, więc niech nas doskonałość nie onieśmiela. Pierwszy krok mamy dawno za sobą.

Alexander wywarł duży wpływ nie tylko na architekturę. Jego koncepcje są bardzo ważne. Idea wzorców przetoczyła się przez informatykę jak burza. Jacek Sokulski, którego artykuły w Computerworld z lat 2005 i 2006 zainspirowały mnie do ułożenia tych notatek napisał: „W jego pracach fascynuje nie tylko głęboki wgląd w zagadnienia techniczne, ale również poszukiwanie obiektywnego piękna, docenienie wartości ludzkich i poczucie odpowiedzialności za tworzony świat”.

Ja również uległem fascynacji. Dalej studiuję a w tym rozdziale przedstawiam notatki z tych studiów.